اما در حالی که سینماروها برای محصولات سه بعدی تازه مطرح شده هجوم آورده و اقبال زیادی نشان داده اند، طرفداران پروپاقرص فیلم نیز معجونی از دیدگاه ها و انتقادات پیرامون تجربیاتشان از وضعیت نوظهور را مطرح ساخته اند که در این میان برخی گزارشات درخصوص سردردها، حالت تهوع، بیقراری عمومی، مشکلات بینایی و تظاهرات بیمارگونه حرکتی، گوشه ای از مجموعه تجربیات جدید علاقه مندان فیلم و سینما و همچنین بازی های رایانه ای در مواجهه با نسخه های نمایشی سه بعدی به شمار می رود.

اینک و با توجه به خیز جدید فناوری نمایش سه بعدی به سوی صفحات کوچک، محققان بالینی و کارشناسان فناوری می خواهند بدانند آیا این جلوه های ویژه بصری سه بعدی در طول فر آیند نمایش ممکن است تبعات منفی برای سلامت عمومی بینندگان و بویژه موجب آسیب رساندن به چشم ها شوند یا خیر؟

در همین رابطه، رابرت آلیسون، دانشیار پیوسته علوم رایانه دانشگاه نیویورک که در زمینه دید سه بعدی و فناوری سه بعدی تخصص دارد و از محققان خبره و پیشرو این حوزه به شمار می رود، معتقد است مشکلی که در نمایشگر های سه بعدی وجود دارد، در یک نکته مهم خلاصه می شود: آنچه می بینیم برخلاف و بی شباهت با دنیای واقعی است؛ به بیانی دیگر، تنها زیرمجموعه ای از اطلاعات که به طور طبیعی ما را نسبت به ساختار سه بعدی جهان آگاه می کند، موجود است و در حقیقت، پردازش کردن آنچه این اطلاعات بصری ناقص صورت می دهند، بر چشمان ما اثر می گذارد.

درخصوص همین تاثیرات، مارتی بنکس، دانشیار بینایی سنجی دانشگاه برکلی کالیفرنیا نیز به این نتیجه رسیده است که نمایشگر های سه بعدی سبب نوع مشخصی از فشار باصره یا خستگی چشمی برای بینندگان می شود که خود وی از آن با اصطلاح «فرسودگی سه بعدی» یاد می کند.

اساسا چشم ها و مغز ما تصاویر سه بعدی افکنده شده بر صفحات نمایشگر را به شکلی متفاوت از آنچه اشیای سه بعدی در محیط طبیعی به چشم می آیند، مشاهده می کنند. در پی این فر آیند و بویژه در وضعیتی مثل فاصله نزدیک با صفحه نمایش، این پردازش غیرطبیعی تصویر باعث خسته کردن و از پا انداختن چشمان شخص بیننده می شود.

به بیان ساده، زمانی که شما به سیبی که روی میز قرار گرفته نگاه می کنید، هر دو چشم طی فر آیندی موسوم به تقارب عدسی یا عکس فاصله کانونی به مرکزی که سیب در شبکیه افتاده، تنظیم می شود، سپس عدسی های چشم شما تصاویر سیب دریافت شده توسط هریک از چشم ها را به تصویری واحد که سیبی واضح است، متمرکز می کنند که از آن با عنوان مکانیسم همسازی و انطباق یاد می شود.

به طور طبیعی رابطه تقارب عدسی ـ انطباق بدون مزاحمت و مشکلی صورت می گیرد؛ چون که چشم ها در فاصله یکسانی از شئ فر آیند همگرایی و تطابق را انجام می دهند. زمانی که شما فیلمی سه بعدی را تماشا می کنید، فر آیند تقارب عدسی و تطابق در فواصل متفاوت روی می دهد، چون چشم ها کار انطباق را در فاصله موجود با صفحه واقعی فیلم انجام می دهند، در حالی که فر آیند تقارب عدسی در جایی اتفاق می افتد که تصویرسازی سه بعدی افکنده می شود که ممکن است برای ایجاد عمق در جلو یا پشت صفحه نمایش باشد. حال همین ناهمخوانی و اختلاف حساب فاصله منجر به مغایرت رابطه تقارب عدسی ـ انطباق می شود که به نوبه خود منشأ فشار باصره و خستگی چشم است.

البته با عوارض موجود، جای امیدواری نیز وجود دارد که محققان این نوع فرسودگی چشمی موقتی را به عنوان عامل اصلی نگرانی تماشاچیان محسوب نمی کنند، بویژه که نباید از نظر دور داشت صنعت تجهیزات الکترونیکی در حال تولید نمایشگرهای سه بعدی پیچیده تری است که به شکلی موثر مشکل موجود درخصوص مغایرت رابطه تقارب عدسی ـ انطباق را کاهش می دهد. در همین رابطه، فیلم آواتار، مثالی درجه یک از فیلمی سه بعدی و مهندسی شده با تفکر است که به اصطلاح با کشاندن چشم تماشاگران به سوی اهداف ویژه و موردعلاقه بر پرده نمایش، تجربه بصری بسیار لطیف و ملایمی را خلق می کند. درواقع سه بعدی سازان در حال قرار دادن شئ یا هدف مورد علاقه تماشاگر در جایی هستند که بیشتر اوقات در جلو یا پشت صفحه نمایش نیست؛ بلکه درست در خود صفحه است و همین امر مغایرت تقارب کانونی ـ انطباق را به صفر می رساند.

در همین خصوص و همراه با توجه تولیدکنندگان به ارائه محصولات مناسب تر، محققان نیز معتقدند فیلم های سه بعدی اخیر روند بهتری را در کاستن عارضه خستگی چشمی از راه تقلید و شبیه سازی دید طبیعی برجسته نما یا سه بعدی انسان تجربه کرده اند.

محققان با تجربه ای همچون آلیسون معتقدند مردم دیگر مثل گذشته آنچنان اسیر زرق و برق و حقه های محتوی و مضمون سه بعدی نمی شوند و اکنون روی تجربه دید راحت تاکید بیشتری احساس می شود؛ یعنی جایی که برجسته نمایی به پربار کردن و غنی سازی تجربه بیشتر از تعریف کردن آن پرداخته و روی تجربه و احساس تماشاگر حساب ویژه ای باز می کند و ازاین رو فیلم های اخیر مثل آواتار و آپ کار آسانی را برای چشم های تماشاگران در پی داشته اند.

با این اوصاف، تلویزیون سه بعدی ممکن است سرگرمی دشوارتری برای تماشا کردن باشد. برای آغازگران تولید این گونه سرگرمی، پژوهش محققان دانشگاه کالیفرنیا الگوی قابل توجهی به شمار می رود. آنها نیز به نوعی همبستگی میان خستگی چشم و مجاورت با یک نمایشگر سه بعدی دست یافته اند و چون افراد عموما به تلویزیون بسیار نزدیک تر از پرده سینما می نشینند، این مساله می تواند اثرات جانبی ناخوشایندتری را برای تماشاچیان خانگی در پی داشته باشد. از طرفی بینندگان تلویزیون سه بعدی مجبورند نسبت به مساله وضع اندامی شان که غالب معتادان به تلویزیون گرفتار آن هستند، اندیشناک تر باشند؛ چراکه عده زیادی از افراد تماشای تلویزیون را در حالت لمیدن بر کاناپه دوست دارند و این وضعیت غالب در خانه محسوب می شود.

در این میان کج کردن محور عمودی سر نسبت به نمایشگر سه بعدی می تواند وضعیت مغایرت تقارب کانونی ـ انطباق را بدتر کند؛ این وضعیت نه تنها چشمان شما را وادار می کند تا به صورت غیرطبیعی فر آیند تغییر افقی را انجام دهند؛ بلکه باعث می شود در جهت و مسیری که چشم ها متوجه آن هستند، به طور عمودی همگرایی کنند.

البته همچنان که فناوری در مسیر بهبود و پیشرفت گام برمی دارد، تلویزیون های سه بعدی نیز محکوم به فنا نیستند. آنها در مقایسه با نمایشگرهای سینمایی سه بعدی، تنها راه درازتری را پیش رو دارند. در حالی که محققان پیشرو در زمینه دید و فناوری سه بعدی از لزوم تحقیقات بیشتر برای ارزیابی کامل تر اثرات بصری بلندمدت سه بعدی دیدن می گویند، بینایی سنجان اما خوشبین تر به نظر می رسند؛ اما محققان بر این باورند که اکنون و با توجه به ابتدای خیز فناوری نمایشگر سه بعدی خانگی و زمینه مناسب و فرصت مهیجی که برای عموم ایجاد شده، می توان نسبت به حل مشکلات تلویزیون سه بعدی امیدوار بود.